Bemiddeling

Wat is een Bemiddeling

Een rechtszaak leidt vaak tot een onherstelbare relatiebreuk, vooral bij conflicten tussen familieleden. Om dit te voorkomen is bemiddeling een constructieve en vreedzame oplossing.​.

De term ‘bemiddeling’ dekt heel wat verschillende ladingen. Zo wordt de term gebruikt voor het optreden van ombudsmannen bij (overheids)bedrijven, bedrijfsorganisaties, ziekenhuizen, voor het optreden van de federale ombudsman, bemiddelaars in strafrechtelijke zaken, in fiscale zaken en de schuldenbemiddelaars. Het gaat hier echter om een andere context dan de hier beschreven en wettelijk geregelde bemiddeling.

In het Gerechtelijk Wetboek wordt 'bemiddeling' omschreven als een gestructureerde procedure, waarin twee of meer partijen hun geschil zelf en op vrijwillige basis proberen op te lossen met de hulp van een bemiddelaar/mediator.

Hoe verloopt een Bemiddeling

Soorten

De wet voorziet drie soorten van bemiddeling. Bemiddeling is mogelijk in:

  • familiezaken: voor geschillen over een (echt)scheiding, nalatenschap, samenwonen en generatieconflict;
  • burgerlijke zaken en handelszaken: voor geschillen tussen klant en leverancier, tussen aandeelhouders, bij betaling van een factuur, geschillen in verband met huisvesting of mede-eigendom;
  • sociale zaken: voor geschillen rond het ontslag van een werknemer of een collectief arbeidsconflict.
Vormen

De wet voorziet twee vormen van bemiddeling:

  • vrijwillige bemiddeling: de partijen stellen zelf een bemiddelaar aan, zonder tussenkomst van een rechter. Niemand is verplicht om deel te nemen aan een bemiddeling;
  • gerechtelijke bemiddeling:bij een gerechtelijke bemiddeling kunnen de partijen of de rechter voorstellen om het geschil via bemiddeling op te lossen, waarbij de gerechtelijke procedure wordt opgeschort. Net zoals bij de vrijwillige bemiddeling is niemand verplicht om deel te nemen.
Verloop

Tijdens een bemiddeling zijn aanwezig:

  • alle betrokken partijen (gezamenlijk of apart);
  • de bemiddelaar: deze neutrale (voor bemiddeling opgeleide) persoon zoekt met de partijen naar een akkoord, dat aanvaardbaar is voor elke betrokkene. Een partij kan bijgestaan worden door een expert in het voorwerp van geschil. Al naargelang van het geval kan dit een advocaat, een notaris, een jurist, bedrijfsrevisor, accountant, ingenieur, architect of een ander gespecialiseerde deskundige zijn

De bemiddelaar, ook al is hij beroepsmatig vertrouwd met het recht, mag in principe geen persoonlijk advies geven aangezien hij dan zijn neutraliteit zou kunnen verliezen.

Terwijl een rechtszaak een ingewikkelde procedure doorloopt, is een bemiddeling vrij eenvoudig en verloopt in meerdere fasen:

  • bemiddelaar kiezen;
  • bemiddeling voorstellen;
  • informatie verzamelen;
  • noden en belangen bepalen;
  • opties bespreken en onderhandelen;
  • akkoord bereiken.

Bemiddelaar kiezen.

De partijen kiezen zelf de bemiddelaar. Ze moeten de bemiddelaar uiteraard volstrekt vertrouwen en daarom kunnen ze voor hun keuze een beroep doen op privéorganisaties die bemiddelaars opleiden en/of waarbij bemiddelaars aangesloten zijn.

Bemiddeling voorstellen.

Bij vrijwillige bemiddeling kan de partij per aangetekende brief het voorstel tot bemiddeling naar de tegenpartij versturen. Dit voorstel wordt dan als een ingebrekestelling beschouwd en is dus een formeel verzoek. De verjaringstermijn wordt gedurende een maand opgeschort, waardoor alle partijen over voldoende tijd beschikken om het voorstel rustig te bekijken.

Bij een gerechtelijke bemiddeling kunnen de partijen of de rechter zelf een bemiddeling voorstellen. De rechter kan echter alleen een bemiddeling bevelen als alle partijen akkoord gaan.

Informatie vergaren.

De bemiddelaar legt de ‘spelregels’ van bemiddeling uit, hij verzamelt informatie over het geschil, onderzoekt de standpunten en gaat de belangen van elke betrokken partij na.Tot slot somt hij de op te lossen problemen op en zorgt daarbij voor een vertrouwelijke sfeer.

Noden en belangen bepalen.

De bemiddelaar gaat samen met de partijen op zoek naar mogelijke oplossingen en helpt hen nagaan welke oplossing het best aansluit bij hun noden en belangen.

Opties bespreken en onderhandelen.

De bemiddelaar onderzoekt samen met de partijen mogelijke oplossingen en helpt hen om te bepalen wat de oplossing is die het best tegemoet komt aan de noden en belangen.

Akkoord bereiken.

Indien de partijen samen met de bemiddelaar tot een akkord komen, dan wordt dit akkoord neergeschreven en door de partijen ondertekend.

De bemiddeling kan ook steeds worden beëindigd zonder akkoord of met een gedeeltelijk akkoord.

Na bemiddeling

Aan het eind van de bemiddeling is er een akkoord tussen de betrokken partijen nodig. Uiteraard is dat niet altijd het geval en kan de bemiddeling ook slechts een gedeeltelijk akkoord of zelfs geen akkoord opleveren.

  • volledig akkoord;
  • gedeeltelijk akkoord;
  • geen akkoord.

Volledig akkoord.

Als alle partijen het akkoord hebben ondertekend, zijn er twee mogelijkheden:

De partijen stellen zich tevreden met het akkoord.

Een of meerdere partijen willen het akkoord door een rechter laten homologeren.

Homologatie betekent dat de rechter akte neemt van het akkoord, waardoor het uitvoerbaar wordt en dezelfde gevolgen heeft als een vonnis. Zo zijn alle partijen verplicht de overeenkomsten te respecteren. Zoniet kan een gerechtsdeurwaarder aangeduid worden  om de nodige maatregelen te  nemen (zoals de inbeslagneming van het meubilair of het salaris,…), opdat het akkoord wordt nageleefd.

Gedeeltelijk akkoord.

Er zijn twee mogelijkheden:

  • vrijwillige bemiddeling: het deel van het geschil dat niet via een bemiddeling kon worden geregeld, zal daarna door een rechter of via arbitrage kunnen worden beslecht;
  • gerechtelijke bemiddeling: de bemiddeling die de rechter voorstelt, kan betrekking hebben op het hele geschil of op een gedeelte ervan. Het akkoord bereikt na bemiddeling kan in dit geval gedeeltelijk of volledig zijn. De rechter of een arbiter zal zich dan uitspreken over de geschilpunten waarover geen overeenstemming kon worden bereikt.

Geen akkoord.

Indien partijen niet tot een akkoord komen en de bemiddeling bijgevolg niet slaagt, kunnen ze een rechtszaak starten of verderzetten.
Indien de partijen twijfelen aan de onpartijdigheid van de bemiddelaar, kunnen ze in gemeenschappelijk akkoord een andere bemiddelaar aanduiden en de bemiddeling hervatten met de nieuwe bemiddelaar.

Kostprijs

De kostprijs van een bemiddeling hangt af van de geleverde diensten, de duurtijd van het bemiddelingstraject, het aantal partijen, het ereloon en de bijkomende kosten van de bemiddelaar.

De bemiddelaar wordt per uur of per dag vergoed of op basis van elk ander systeem dat wordt afgesproken bij de eerste afspraak.

Indien de partijen de kosten kunnen betalen, moeten ze deze gelijkmatig verdelen, behalve wanneer er in de bemiddeling een andere afspraak is gemaakt. De partijen en de bemiddelaar moeten op voorhand samen de berekeningswijze en het tarief bepalen, alsook de betalingswijze. Die informatie staat ook in het bemiddelingsprotocol. Net als andere gerechtelijke procedures kunnen bemiddelingen worden opgenomen in de dekking van uw verzekering voor rechtsbijstand. Raadpleeg hiervoor uw verzekeraar.

Indien een of meerdere partijen de kosten niet kunnen betalen, kunnen zij zich volledig of gedeeltelijk laten bijstaan door een bemiddelaar die erkend is door de Federale Bemiddelingscommissie.

Indien u wilt weten of u beroep kunt doen op een (gedeeltelijk) kosteloze bijstand door een bemiddelaar, contacteer dan een justitiehuis of een bureau voor juridische bijstand (pro deo) in uw buurt.